Atatürk Cumhuriyeti Nasıl Duyurdu?

Cumhuriyet, egemenliğin bir aileden,bir hanedandan millete geçmesi için Mustafa Kemal ve ar­kadaşlarının teklifiyle Türkiye Büyük Mil­let Meclisi’nin genç devletin yönetim bi­çimini belirlemesidir.

Daha Anadolu’ya geç­meden Cumhuriyet’in gerçek yönetim bi­çimi olması gerektiğini kafasında tasarla­yan Mustafa Kemal, Anadolu direnişi sı­rasında bu düşüncesini ancak çok yakın­larına açmıştır. Olumsuz koşulları zorlama­mak için başlangıçta gizli tuttuğu bu dü­şüncesini 11 Ağustos 1923’te seçimle açı­lan ikinci meclis, 23 Ağustos 1923’te Lo­zan Antlaşması’nın imzalanması, 2 Ekim 1923’te son İtilâf askerlerinin istanbul’u terketmesiyle yavaş yavaş açığa vurma ya başladı. 3 Ekim’de Viyana’da basılan “Neue Fraie Presse” adlı gazeteye verdiği demeçte yeni anayasanın birinci madde­sinde egemenliğin millete ait olacağı hük­münün, 2. maddesindeyse milletin BMM’ce temsil edileceği,bu iki maddenin ise tek bir cümleyle ifade edileceğini, o cümlenin ise Cumhuriyet olduğunu belirtti. Bu, hilafet yanlılarını harekete geçirdiyse de Mustafa Kemal 28 Ekim 1923 akşamı bazı dostlarını köşke çağırarak onlara “Ya­rın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz” dedi. Ay­nı gece İsmet Paşa (inönü) ile Teşkilat-ı Esasiye (Anayasa) üzerinde çalışarak bir kanun tasarısı hazırladılar. Bu tasarıyla Anayasa’mn 1. maddesinin son cümlesi­nin şöyle değiştirilmesi önerilecekti: “Türkiye devletinin hükümet şekli cumhuriyettir”.

29 Ekim 1923 günü Halk Fırkası meclis grubu Bakanlar Kurulu lis­tesi üzerinde çalışırken düşüncesi soru­lan Mustafa Kemal 1 saat izin isteyerek ba­zı milletvekilleriyle görüştü. Daha sonra grup toplantısında Bakanlar Kurulu liste­si üzerine düşüncelerini belirtmeden ön­ce Teşkilât-ı Esasi’nin bazı maddelerinin değiştirilmesi gereğinden sözetti. Söz alan adliye vekili meclise bir anayasa değişik­lik tasarısı verileceğini ve bu tasarıya gö­re “Türkiye devletinin hükümet şekli cum­huriyettir. Cumhurbaşkanını meclis seçe­cek ve cumhurbaşkanı devlet başkanı ola­caktır.

Cumhurbaşkanı başbakanı seçecek o da bakanları belirleyecektir. Meclis’in Bakanlar Kurulu’nu onaylaması yeterlidir” deniyordu. Halk Fırkası bu yeni anayasa değişikliğini hemen benimseyerek mecli­si toplantıya çağırdı. Yunus Nadi, Eyüp Sabri gibi milletvekilleri kürsüye çıkarak Cumhuriyet’i övücü konuşmalar yaptılar. Özellikle şair Mehmet Emin’in (Yurdakul), peygamberin kurduğu hükümet biçiminin de Cumhuriyet olduğunu belirtmesi mec­liste karşıtları rahatlattı. Bunun üzerine bü­tün milletvekilleri “Yaşasın cumhuriyet” di­ye bağırarak 29 Ekim 1923 günü gece saat 20.30’da hükümetin adının “Cumhuriyet” olmasını öngören anayasa değişikliğini oy­birliğiyle kabul ettiler. 20.45’de 158 millet­vekilinin oybirliğiyle Mustafa Kemal yeni cumhuriyetin ilk cumhurbaşkanlığına se­çildi. Cumhuriyetin ilanı 30 Ekim’de yur­dun dört bir yanında 101 pare top atışıyla kutlandı.

Benzer Hesaplamalar

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir