Dahomey Krallığı Hakkında Kısaca Bilgi

Dahomey, 18. ve 19. yüzyıllarda, bugünkü Benin’in güney kesiminde hüküm sürmüş krallık. İnanışa göre 17. yüzyıl başlarında komşu Whydah (bugün Ouidah) Krallığı gibi köle ticareti yoluyla zenginleşmiş Alla- da Krallığı’nın başına geçmek için üç kardeş birbirleriyle çekişiyordu. Allada’ya egemen olan kardeşin önünden kaçan öbür kardeş­lerden birincisi güneydoğuya giderek Why- dah’ın doğu kıyılarında Porto Novo’yu, Do-Aklin adındaki ikincisi ise kuzeye gide­rek Abomey Krallığı’nı kurdu. Bu kardeşle­rin üçü de Yorubaların doğudaki güçlü krallığı Oyo’ya haraç ödüyordu. Do-Aklin’in torunu Ouegbaca (hd y. 1645-85) Abomey’i güçlü bir devlet duru­muna getirdi. Onun yerine sırasıyla Akaba (hd 1685-1708) ve Ağaca (hd 1708-32) geçti. Gine Körfezi kıyılarındaki Avrupalı tacir­lerden silah almak isteyen Ağaca, Avrupa kalelerinin kurulmuş olduğu Allada (1724) ve Whydah’ı (1727) ele geçirdi. Böylece genişleyerek Dahomey adını alan krallık, Avrupalılara köle satışıyla daha da zengin­leşti ve Tegbesu (hd 1732-74), Kpengla (hd 1774-89) ve Agonglo (hd 1789-97) dönemle­rinde yeni topraklar elde etti. Gezo’nun (hd 1818-58), Adandozan’ı (hd 1797-1818) taht­tan indirmesinden sonra gücünün ve ünü­nün doruğuna ulaştı. Dahomey Krallığı, Afrika’da benzeri ol­mayan mutlakıyetçi bir yönetim biçimine dayanıyordu. Görkemli bir maiyetle çevrili olan kral, krallık ailesi, halk ve kölelerden oluşan ve katı sınıf çizgileriyle ayrılmış toplumun en tepesinde yer alıyordu. Ülke­yi, otoritesi için bir tehdit oluşturmayan halktan gelme memurların oluşturduğu merkezî bir bürokrasi aracılığıyla yöneti­yordu. Saray dışında görev yapan her erkek memurun hareketlerini izlemek ve krala danışmanlık yapmak için sarayda birer ka­dın memur görevlendirildi. Egemenlik altı­na alınan halklar kız alıp verme, birörnek yasalar ve geleneksel Yoruba düşmanlığı yoluyla özümlenirdi. Krallık, sınırlarını genişletmenin yanı sıra köleleştirilecek tutsakları yakalamak ama­cıyla yürütülen savaşlara uygun olarak ör­gütlenmişti. Köleler ya silah karşılığı Avru­palılara satılır ya da ordunun ve sarayın yiyecek gereksinmesini karşılayan büyük kraliyet çiftliklerinde çalıştırılırdı. Yaklaşık 1680’den başlayarak yapılan düzenli nüfus sayımlan askerlik için temel alınırdı. Avru­palıların Amazon olarak adlandırdığı kadın askerler savaş dışındaki dönemlerde kralın özel muhafızları olarak hizmet ederdi. En büyük kral olan Gezo sarayın görkemi­ni artırdı, güzel sanatları özendirdi ve bürokrasiye sıkı bir düzen verdi. Ordularıy­la Dahomey’i Oyo’ya haraç ödemekten kurtardı. Ama İngilizlerin 1840’tan sonra denizaşırı köle ticaretine son vermesiyle krallığın kaderi de değişmeye başladı. Gezo yeni bir gelir kaynağı yaratmak amacıyla palmiye yağı ihracatına yöneldi. Elde kalan köleler palmiye plantasyonlarında çalıştırıl­dı. Gene de palmiye yağı köle ticareti kadar kârlı olmadığından, Glele döneminde (1858-89) bir ekonomik gerileme başladı. Fransızlar Porto Novo ve Cotonou’nun denetimini ele geçirip kıyı ticaretini burala­ra çektikten sonra, Whydah’ın ticareti çöktü. Behanzin’in (hd 1889-94) tahta çıkmasından sonra Fransızlarla çatışmalar şiddetlendi. 1892’de Alfred-Amedee Dodds komutasın­daki Fransız kuvvetleri Dahomeylileri yene­rek bir protektora yönetimi kurdular. Be- hanzin Antil Adalarına sürgün edilirken, Dahomey de başkenti Porto Novo olan Fransız sömürgesine, bir yıl sonra da Fran­sız Batı Afrikası’na katıldı.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir