Darı Hangi Bölgede Yetişir

darı, buğdaygiller (Poaceae ya da Gramineae) familyasından, çeşitli tahıl bitkileri ve bu bitkilerin besin maddesi ya da hayvan yemi olarak kullanılan taneleri (tohumları).

Büyük olasılıkla ilk kez Asya ya da Afrika’da en az 4 bin yıl önce ekimine başlanan dan bitkileri bugün de Asya’nın büyük bir bölümünde, Bağımsız Devletler Topluluğu’nda (BDT) ve Afrika’nın batı­sında önemli bir besin kaynağıdır. Ortaçağ­da Avrupa’nın en önemli yiyecek kaynakla- nndan olan bu tahıllar, bugün bu kıtanın batısında ve ABD’de daha çok otlak ve yem bitkisi olarak değerlendirilir.

 


Kirpidarı ya da kuşdarısı olarak da bili­nen cindartmn (Setaria italica) anayurdu Güney ve Doğu Asya’dır. En eski tarım bitkilerinden biri olan cindarının Çin ve Hindistan’dan Avrupa ve Amerika’ya yayıl­dığı sanılmaktadır. Yüksekliği 30-100 cm arasında değişen bitkinin yaprakları 20-25 cm, sık ve karışık çiçek salkımları ise 30 cm uzunluğundadır. Cindarının birçok çeşidin­de, çiçekdurumu, bir salkım ekseni üstünde oluşmuş eğikçe bir silindir görünümünde­dir. Cindarının tanelerinde karbonhidrat, yüzde 9-17 protein ve yüzde 4-6 yağ bulu­nur. Cindarı, Çin ve öbür Asya ülkelerinde ekmek ve lapa yapımında kullanılan önemli bir besin maddesidir. Ayrıca, kuşlar, kümes hayvanları ve büyükbaş hayvanlar için yem olarak kullanılır; birçok ülkede, özellikle Kuzey Amerika ve Avrupa’nın batısında kuru ot elde etmek üzere yetiştirilir. En büyük ekim alanları Asya’nın güney ve doğu kesimleri, Afganistan. Iran ve BDT’dedir.Birçok ülkede başta kocadan, kumdan ve cindan olmak üzere pek çok darı türü yetiştirilir. Yüzlerce yıldır Afrika’nın temel besin maddelerinden biri olan kocadan (Sorghum cinsi, özellikle S. vulgare türü) sıcağa dayanıklılığı nedeniyle özellikle sıcak ve kurak bölgeler için değerli bir tarım ürünüdür. İÖ 700’de Asur’da kocadan tarı­mı yapıldığı bilinmektedir. Tanelerinin yanı sıra başka bölümlerinden de yararlanılan kocadannın (S. vulgare) değişik adlarla anılan pek çok çeşidi vardır. Örneğin sapla­rında şckcrce zengin bir özsu bulunan şekerdansından pekmez yapılır. Odunsu yapıdaki çiçek salkımlarından süpürge yapı­lan süpürgedarısı ile kuru ot ve hayvan yemi olarak kullanılan sudanotu yaygın olan öbür kocadan çeşitleridir. Genellikle 0,5-2,5 m (bazen 4,5 m) kadar boylanabilen kocadan­nın sap ve yaprakları beyaz, mumsu bir katmanla kaplı, bazı çeşitlerinde sapların içi şekerli bir özsuyla doludur. Yaprakları ortalama 5 cm genişliğinde, 60 cm uzunlu­ğundadır. Çiçek salkımlan, bitkinin çeşidi­ne ve çevre koşullarına bağlı olarak dik ya da eğik, sık ya da seyrek olabilir. Salkımlar­da 800-3.000 arasında tane bulunur. Buğda- yınkinden daha küçük olan tohumlarının rengi, biçimi ve boyutları çeşide göre deği­şir. Besin değeri mısıra oranla daha düşük olan kocadan yüksek miktarda karbonhid­rat, aynca yüzde 10 protein, yüzde 3,4 yağ, kalsiyum, az miktarda demir, Bı vitamini ve nikotinik asit içerir. Taneleri, ekmek, pide ve lapa yapılarak besin olarak tüketildiği gibi, hayvan yemi olarak, aynca yemeklik yağ, nişasta, dekstroz, alkollü içki ile boza üretiminde ve dokuma sanayisinde kullanı­lır. Sapları hayvan yemi, yapı malzemesi ve şilte dolgusu olarak değerlendirilir. En çok ABD’de ve Afrika’nın güneyinde yetişti­rilen, Türkiye’de ise Trakya bölgesinde yaygın olan şekerdarısmın saplarından şe­ker ve pekmez elde edilir, ayrıca hayvan yemi olarak kullanılır. Bazı ülkelerde, bu tatlı sapları çiğneme alışkanlığı vardır. Sü- pürgedansı ise birçok ülkede özellikle sü­pürge yapımında kullanılır. Afrika’nın en önemli tahıl ürünlerinden olan kocadan ayrıca .ABD, Hindistan, Pakistan, Çin, BDT, İran, Arabistan Yarımadası, Arjan­tin, Avustralya ve Avrupa’nın güneyinde de büyük miktarda yetiştirilir. Bozadarısı, akdarı ya da saçakdarı olarak da bilinen kumdan (Panicum miliaceum) çok eski zamanlardan beri yetiştirilen, Babil ve Asurlann beslenmesinde önemli yeri olan bir tahıl bitkisidir. Ekimden 60-80 gün sonra olgunlaşan kumdan, gelişme süresi en kısa olan dan türüdür. Yüksekliği 50-150 cm arasında değişen bitkinin sapı ince ve içi boştur. Her sapta 6-8 kadar yaprak bulu­nur; yapraklar 1,5-2 cm genişlikte, 30-40 cm uzunluktadır. Çiçekleri bir araya toplanarak kanşık salkımlar oluşturur. Yaklaşık 3 mm uzunluğunda ve karbonhidratça zengin olan tanelerde yüzde 7-14 protein, yüzde 3,5-5 yağ bulunur. Kumdan Asya’da ve Avrupa’nin doğusunda daha çok besin maddesi olarak, ABD’de ise büyükbaş hayvanlar ve kümes hayvanları için yem olarak kullanılır. Kumdarımn en büyük üreticileri BDT, Çin, Hindistan ve Mançurya’dır.

Hindistan ve Afrika’nın önemli besin ürünlerinden olan hintdarısı (Pennisetum glaucum), Hindistan’da bacra adıyla anılır. Hintdarısı, düşük verimli ve az nemli top­raklarda kolaylıkla yetişen bir bitkidir. Ra- gidarısı (Eleusine coracana) ise Asya’nın güneyi ile Afrika’nın bazı kesimlerinde besin olarak tüketilen önemli bir tarım bitkisidir.

Dünyada, toplam darı ekiminin yüzde 49’u Asya’da, yüzde 35’i Afrika’da yapılmakta­dır. Türkiye’de ise darı üretiminde en bü­yük payı Güneydoğu bölgesi alır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir