Diyarbakır Kalesi Tarihi ve Özellikleri Hakkında Bilgi

Diyarbakır Kalesi, Diyarbakır kentinin tarihsel çekirdeğini çevreleyen sur. Gerçek anlamda bir kale olmamakla birlikte bu adla anılagelmiştir. Dicle Irmağının batı kıyısında, ırmaktan 100 m kadar yüksekteki bir platonun üstünde yer alır. Kesin kuruluş tarihi bilinmemektedir. Burada ilk kez Hurriler zamanında (İÖ y. 2. binyıl) bir kale yapıldığı sanılmaktadır. İS 349’da Romalıların elindeki kent bir surla çevrilmiştir. 367-375 arasında da surun batıya doğru genişletilmesiyle kale asıl biçimini almış ve tarih boyunca birçok kez onarılmıştır.

Diyarbakır Kalesi’nin planı, köşeleri yuvarlatılmış bir dikdörtgen biçimindedir. Bu dikdörtgenin yüksekliği kuzey-güney doğrultusunda 1300 m, genişliği doğu-batı doğrultusunda 1700 m kadardır. Kalınlığı 3-5 m arasında değişen, yüksekliği 10-12 m’yi bulan surun toplam uzunluğu 5 km’yi geçer. Dışarıdaki ikinci sur sırası 1232’de Diyarbakır’ı ele geçiren Eyyubilerce yıkılmış, malzemesiyle iç sur sırası onarılmıştır.

Diyarbakır Kalesi’nin içinde Eski Roma castrumlarının şemasına uygun olarak biri kenti kuzey-güney, öbürü de doğu-batı doğrultusunda kesen, birbirine dik iki yol yer alır. Bunlardan ikincisinin doğu yarısı, zaman içindeki değişiklikler nedeniyle bugün daha belirsiz bir duruma gelmiştir. Yolların surlara kavuştuğu noktalarda, kalenin en önemli kapıları yer alır: Kuzeyde Dağ Kapı (Harput Kapısı), doğuda Yeni Kapı, güneyde Mardin Kapısı ve batıda Urfa Kapısı. Bu kapılar iki yanlarına yapılmış burçlarla korunmuştur; bazılarının demir kaplı kanatları hâlâ durmaktadır. Ayrıca bütün sur boyunca bazısı daire, bazısı kare planlı 80 kadar burç yer alır. Burçlar, surun tümünü üstten dolanan bir yolla birbirlerine, bu yol da çeşitli noktalardaki merdivenlerle yere bağlanmıştır. Ulu Beden, Yedi Kardeş, Kiçi Burcu, Evli Beden, Sen u Ben gibi burçlar, öbürlerine göre daha güçlü düzenlenmiştir. Yer yer duvarların içinde ve burçların alt katlarında cephane ve erzak depoları, asker koğuşları, mahzen ve sarnıçlar yapılmıştır.

Kalenin, en eski bölümü, kuzeydoğu köşesindeki İçkaledir. İçkale’deki gene surla çevrili Virantepe’de 13. yüzyılın başlarına tarihlenen Artuklu Sarayı’nın kalıntıları bulunmuştur. İçkale’nin dört kapısından Küpeli ve Saray kapıları kente, Fetih ve Oğum kapıları kent dışına açılır.

Diyarbakır Kalesi duvarları üstünde Abbasilerden Selçuklulara, Bizanslılardan Osmanlılara değin değişik dönemlerden kalma çok sayıda yazıt ve kabartma bulunmaktadır. Bunların en güzelleri 13. yüzyıl başında yapılmış olan Evli Beden ve Yedi Kardeş burçlarında olanlardır.
Diyarbakır Kalesi bugün Anadolu’da, İznik’tekiyle birlikte, tümüne yakın bölümü ayakta kalmış iki kent surundan biridir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir