Elektron Lambası Nedir Ne İşe Yarar Kısaca

elektron lambası, elektron tüpü olarak da bilinir; elektronik devrelerde, elektron­ların akışını denetlemekte kullanılan ve çalışması, elektronların kapalı bir cam ya da metal tüp içinde vakumdan ya da bir gazdan geçirilmesine dayanan aygıt. Elektron lam­baları, alternatif akımların doğrultulması, zayıf akımların kuvvetlendirilmesi, elektrik­sel salınımlar üretilmesi, X ışınları elde edilmesi ve ışıldayan bir ekranda görüntü oluşturulması gibi uygulamalarda kullanılır.

Flavası boşaltılmış bir cam tüpte birbirine değmeyen elektrik yüklü iki cisim arasında bir elektrik akımı geçebildiğini ilk gözleyen­lerden biri Thomas Edison’dur. Edison 1883’te bir akkor lambada, filaman ile lamba içine yerleştirilen artı yükle yüklen­miş bir levha arasında akım geçtiğini belirle­di (bak. termoiyonik salım). 1897’de de Sir J. J. Thomson, bu akımın tüp içinde akan elektronlardan ileri geldiğini gösterdi. 1904’te J. A. Fleming, diyot(*) adı verilen iki elektrotlu tüpü gerçekleştirdi. Diyotlar, akımı yalnızca bir yönde geçirdiğinden al­ternatif akımların doğrultulmasında ve rad­yo dalgalarının deteksiyonunda kullanılır.

1907’de Lee De Forest, elektronları salan elektrot ile (filaman, daha sonraları katot) toplayan elektrot (anot) arasına ızgara adı verilen kafes biçimli bir üçüncü elektrot yerleştirerek ilk triyot lambayı (üç elek­trotlu lamba) gerçekleştirdi. Izgaraya uygu­lanan gerilimin değiştirilmesi, katot ile anot arasındaki elektron akımının azalıp çoğal­masını sağlar. Böylece triyot lamba, yüksel­teç olarak kullanılabilir. Izgaraya uygulanan zayıf bir sinyal, lambanın çıkışında kuvvet­lenmiş olarak elde edilir. Telsiz iletişiminin ve radyonun gelişmesi, triyot lambanın bulunuşuna doğrudan bağlıdır.

Bir elektron lambası, havası boşaltılmış bir cam ya da metal tüp içine yerleştirilmiş elektrotlardan oluşur. Elektrotların dış dev­reyle elektriksel bağlantısı, lambanın alt tarafından dışarı çıkan iğne biçimindeki ayaklar aracılığıyla sağlanır. Elektronlar genellikle tungstenden yapılmış olan katot­tan termoiyonik salım süreciyle salınır. Katodu ısıtarak elektron salmasını sağla­mak üzere, içinden akım geçirilerek ısıtılan bir telden oluşan ısıtıcı ya da filaman kullanılır. Katottan salınan elektronlar, artı yükle yüklenmiş anot tarafından toplanır. Anotla katot arasında bir ya da birkaç ızgara bulunur. Bunlardan biri ana kontrol ızgarasıdır. Tetrotta(*) (dört elektrotlu lamba) lambanın yükseltme gücünü artır­maya yarayan ve ekran ızgara denilen ikinci bir ızgara; pentotta(*) (beş elektrotlu lam­ba) ise, anotta oluşabilecek ikincil elektron salimim önlemek üzere üçüncü bir ızgara (bastırıcı ızgara) bulunur.

Özel amaçlara yönelik olarak değişik elek­tron lambası türleri geliştirilmiştir. Foto­elektrik tüplerde, katot, üzerine ışık düştü­ğünde elektron salan bir maddeden, örne­ğin sezyumdan yapılmıştır. Elektron taban­calı lambalarda katottan salman elektronlar bir demet oluşturur; bu elektron demeti odaklanarak ve uygun biçimde saptırılarak lamba içinde yol alır ve üzerine elektronla­rın çarpmasıyla ışıldayan bir ekranda gö­rüntü oluşturur. Katot ışınlı osiloskoplar- da(*) kullanılan katot ışınlı lamba vc televiz­yon resim lambası bu tür lambalara örnektir.

Başka elektron lambası türleri arasında sanayide çok yüksek akımların doğrultul- masmda kullanılan ignitrón; içinde düşük basınçlı cıva buharı bulunan ve akımın elektronlar yerine cıva buharı iyonları ara­cılığıyla taşındığı gazlı lamba; çok yüksek (1.000 megahertzin üzerinde) frekanslı mik­rodalgaların üretilmesinde kullanılan klis- tron ve magnetron; elektronların metal bir hedefe çarptırılmasıyla X ışınlarının elde edildiği X ışını (röntgen) lambası ile gazlı ve sıcak katotlu bir triyot türü olan tiratron anılabilir.

Günümüzde, elektron lambalarının yerini pek çok uygulama alanında yarıiletken ay­gıtlar almıştır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir