Epirus Kimdir Kısaca Bilgi

Epir, epeIros olarak da bilinir, Yunanis­tan’ın kuzeybatı, Arnavutluk’un güney ke­simlerinden oluşan tarihsel kıyı bölgesi. Arnavutluk’taki Vlore (Avlonya) Körfeziyle Arta Körfezi arasında yer alır. Hinterlandı doğuda Pindos Dağlarının su bölümü çizgi­sine kadar uzanır., Yunanistan’da kalan bölümü günümüzde Arta, İoânnina, Preveza ve Thesprotia illerini (nomoi) kapsamak­tadır. Arnavutluk’taki bölümünün en büyük kenti Gjirokaster’dir. Epir’in büyük bölü­mü kuzeybatı-güneydoğu ve kuzey-güney doğrultularında uzanan büyük kireçtaşı sırt­larından oluşur. Genellikle kıyıya paralel olan sırtlar 2.600 m’ye kadar yükselir ve özellikle batı yönünde dik bir biçimde iner. Sarp yamaçlar nedeniyle vadi alanlarının çoğu yalnızca hayvan otlatmaya elverişlidir; Epir’in kuzeyindeki ovalarda tahıl üretimi yapılır. Yunanistan’ın en yağışlı bölgesidir. Antik Çağda yoğun nüfuslu ve canlı bir bölge olan Epir, 15. yüzyıldan 20. yüzyıla değin süren Osmanlı egemenliği sırasında yetersiz ekim ile orman kesiminin yol açtığı toprak aşmımının etkisiyle seyrek nüfuslu bir yapı kazanmıştır.

Epir’de ren geyiği avcılığı yapan Paleolitik Çağ insanlarından kalma pek çok kalıntı bulunmuştur. Geç Neolitik Çağda gemiciler Arnavutluk’un güney kıyısındaki Himare yakınında limanlar kurdular. İlk ve Orta Tunç Çağında Epir’i istila eden çoban ve avcı topluluklar Yunancayı da beraberlerin­de getirdiler. Dikili taş mezarların bulundu­ğu büyük höyüklerin bugünkü Rusya’nın güneyinden gelerek bölgeye atın yanı sıra Hint-Avrupa dillerini getiren Kurgan halk­larına ait olduğu sanılmaktadır. Benzer mezar odaları yapmış olan Miken uygarlığı­nın çöküşünden sonra Epir, Dor istilaları­nın (İÖ 1100-1000) başladığı bölge oldu. Zamanla Yunanca konuşan üç ana kabileler topluluğu ortaya çıktı: Epir’in güneybatı­sındaki Thesprotlar, orta kesimindeki Mo- loslar ve kuzeybatısındaki Khaonlar. Bu halklar Eski Yunanlıların kent devletlerinin tersine küçük köylerden oluşan topluluklar halinde yaşıyorlardı ve Ambrakia (bugün Arta), Elatria, Bukation ile Pandosia’da koloniler kurmuşlardı.

İÖ 5. yüzyılda Epir hâlâ Eski Yunan dünyasının sınırında kalıyordu. Bu dönem­de yaşayan tarihçi Thukydides’e göre Epir- liler “barbari’dı. Molossis kral ailesin­den gelen ve Yunanlı sayılan Aikidler, prensesleri Olympias’m MakedonyalI II. Philippos’la evlenmesiyle birlikte güçlen­meye başladılar. II. Philippos ve Olympi- as’ın oğlu Büyük İskender’in Asya’ya geçti­ği İÖ 334’te, İskender’in dayısı Molossis hükümdarı Aleksandros da İtalya’nın güne­yine saldırdı. Ama Romalılarca durduruldu ve İÖ y. 331’deki bir çarpışmada öldürüldü. Molossis hükümdarlarının en büyüğü olan Pyrrhos (İÖ 318-272) ile oğlu II. Aleksan­dros güneyde Akarnania’ya, kuzeyde ise Arnavutluk içlerine değin uzanan bir bölge­ye egemen oldular. İÖ y. 330’da oluşturulan kabileler koalisyonu, ayrı bir meclisi (syned- rion) bulunan Epir Birliği adlı federal bir devlete dönüştü. III. Makedonya Savaşı’n- da (İÖ 171-168) yıkıma uğrayan Molossis İÖ 167’de Roma’nın eline geçti ve 150 bin kadar Molossisli köleleştirildi.

Bizans İmparatorluğu’nun parçalanmasın­dan sonra, 1204’ten başlayarak Epir’de bağımsız bir krallık {bak. Epeiros Despot­luğu) ortaya çıktı. 1318’de Sırp ve Afnavut istilasına uğrayan bölge, 1430’da da Osman­lI yönetimine girdi. OsmanlIların 1778’de Yanva valisi yaptıkları Ali Paşa (Tepede- lenli) buradaki Osmanlı egemenliğini sar­san, başına buyruk bir yönetim kurdu. Ali Paşa’nın 1810’a değin Peloponnesos, Yuna­nistan’ın orta kesimi ve Batı Makedonya’ nm bazı yörelerine kadar yayılan baskıcı yönetimi, Yunan Bağımsızlık Savaşı’nm (1821-29) başlıca etkenlerinden biri oldu. Epir’in kuzeyinin büyük bölümü 1913’te Yunanistan’la birleşti; Yunanistan-Arnavut­luk sınırının her iki yanında azınlıklar kaldı. 1939’da Arnavutluk’u işgal eden Italyanlar daha sonra Yunanistan’ı istilaya giriştiler.

Yunan ordusu İtalyanları Epir’de durdura­rak püskürttükten sonra bölgenin kuzeyde kalan kesimini de büyük ölçüde ele geçirdi. Almanya’nın Yunanistan’a saldırmasından sonra bölge Alman işgali (1940-44) altına girdi. Müttefiklerin üstünlüğü ele geçirme­siyle sınır yeniden eski durumuna getirildi. Epir’in Arnavutluk kesiminde yaşayan Yunanlılar etnik özelliklerini korumakla birlikte, Yunanistan’la birleşme yönündeki çabalarında başarısız kalmışlardır. Bölgede­ki başlıca ekonomik etkinlikler koyun ve keçi besiciliği ile narenciye, zeytin, tahıl ve tütüne dayanan tarımdır. Mandıracılık ve balıkçılık da önemlidir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir