Ermenistan Nerede Nüfusu Özellikleri Kısaca Bilgi

Ermenistan, resmî adı Ermenistan cumhu- rİyetî, Kafkasiar’m güney kesiminde ülke. Kuzeyde ve doğuda Gürcistan ve Azer­baycan, batıda Türkiye, güneyde de İran’ la çevrilidir. Başkenti Erivan’dır. Yüzöl­çümü 29.800 km2, 1991 tahmini nüfusu 3.376.000’dir.

  1. 800 m yükseklikte dağlık bir ülke olan Ermenistan’ın kuzeybatı kesimi yüksek sı­radağlardan, derin ırmak vadilerinden ve sönmüş yanardağların yer aldığı lav platola­rından oluşur. Ülkenin en yüksek doruğu­nun (4.090 m) yer aldığı Aragats Dağı buradadır. Doğuda yüksek sıradağlarla ku­şatılmış Sevan Çöküntüsü, güneybatıda da Ararat Ovası yer alır. Araş Irmağının su toplama alanı içinde çok sayıda kısa akarsu bulunur. Şevan Gölü de bir dizi ırmakla beslenir. Ülkede yüksekliğe bağh olarak büyük değişiklikler gösteren kuru bir kara iklimi görülür. Yüksek kesimlerin dışında, yazlar sıcak ve uzun geçer. Düzlük kesim­lerde ortalama 25°C olan temmuz-ağustos sıcaklığı bazen 42°C’ye kadar çıkar. Kışlar fazla soğuk geçmez; ocak ayı ortalama sıcaklığı düzlük ve yamaçlarda —5°C, dağlık kesimlerde ise -12°C’dir. Dağlık kesimler­de 800 mm olan ortalama yıllık yağış miktarı, iç kesimlerde 200-300 mm’ye düşer.

Yan çöl alanların bitki örtüsü ardıç, sarısa­bır, yabangülü, hanımeli gibi kuraklığa karşı dayanıklı bitkilerden oluşur. Daha alçak yörelerdeki geniş stepler, kuraklığa karşı dayanıklı otlarla örtülüdür. Ova ve dağ eteklerinde incir, nar, şeftali ve üzüm, daha yükseklerde ise tütün, tahıl ve bazı 45″ERMENİSTAN meyve türleri yetiştirilir. Taneli bitkiler, patates ve hayvan yemi olarak kullanılan otlar 2.400 m yüksekliğe kadar görülür. Dağ yamaçları ardıçla ve yazları otlak olarak kullanılan çayırlarla kaplıdır. Gü­neydoğu ve kuzeydoğudaki ormanlık bölge ülke topraklarının yaklaşık yüzde 10’unu oluşturur. Ülkenin hemen her yanında ya­ban kedisine, yan çöllük alanlarda ise yaban domuzuna, çakallara ve değişik yılan türle­rine rastlanır. Ormanlarda ayı bulunur. Kuş türleri arasında çulluk, kızılgerdan, ötleğen ve baştankara sayılabilir.

Nüfus. Nüfusun yaklaşık yüzde 90’ı Erme­nilerden oluşur. Kalan kesim Azeri, Rus, Kürt, Ukraynah gibi küçük toplulukları kapsar. Nüfusun en yoğun olduğu yerler Ararat Ovası ile güneydoğu ve kuzeydoğu­daki ırmak vadileridir. Yoğun sanayileşme hızlı bir kentleşmeyi sağlamıştır. Günümüz­de toplam nüfusun yaklaşık üçte ikisi kent­lerde oturur. İS y. 300’de Hıristiyanlığı benimsemiş olan Ermenilerin çoğu Orto­doks, bir bölümü de Katoliktir.

Ekonomi. Eskiden bir tarım ülkesi olan Ermenistan günümüzde bir sanayi ülkesine dönüşmüştür. Sanayinin ülke ekonomisin­deki payı 1913’te yüzde 14 iken, 1980’lerin sonlarında yüzde 75’e çıkmıştır. Eskiden bakır, belirli tarım ürünleri ve brandy üreti­len Ermenistan’da günümüzde kimyasal madde, demirdışı metal, makine, donanım, hassas ölçüm aletleri, dokuma, giyim eşyası ve konservelenmiş gıda maddesi üretimi önem kazanmıştır.

Nüfusun yaklaşık üçte biri tarım sektörün­de çalışır. Bu sektör başta ekilebilir toprak­ların azlığı olmak üzere bazı önemli sorun­larla karşı karşıyadır. Ekili ve dikili alanlar ülke topraklarının yalnızca yüzde 16’sını oluşturur. Şarapçılıkta kullanılan üzüm en 46‘önemli tarımsal üründür. Ayrıca meyve ve sebze ile tütün, pamuk, şeker pancarı yetiş­tirilir, hayvancılık yapılır.Dağlık arazi ulaşımı güçleştirmekle birlik­te ülke gelişmiş bir karayolu ve demiryolu ağma sahiptir. Erivan’da bir havalimanı vardır.

Yönetsel ve toplumsal koşullar. Ermenis­tan 1991’e değin SSCB’yi oluşturan cumhu­riyetlerden biriydi. O dönemde en yüksek yönetim organı Yüksek Sovyet’ti. Yüksek Sovyet kendi içinden, oturumlar arasında devlet işlerini yürütmekle görevli Prezid- yum ile yürütmeden sorumlu Bakanlar Ku- rulu’nu seçerdi. 1991’de SSCB’nin dağılma­sı üzerine bağımsızlığını kazanan Ermenis­tan yeni bir yönetim yapısı oluşturmaya yöneldi.

Ermenistan’da 7-17 yaşlar arasında eği­tim zorunlu ve parasızdır. En önemli yük­seköğretim kurumu Erivan Devlet Üniver- sitesi’dir. Ülkede çeşitli enstitülerle bir kon- servatuvar vardır. Hastane ve kliniklerde herkese ücretsiz sağlık hizmeti verilir.

Kültürel yaşam. Yazılı Ermeni edebiyatı İS 5. yüzyılda başlamıştır. Klasik Ermeni edebiyatının başyapıtı Eznik Koğbatzi’nin, Rafıziliklerin Tekzibi adlı yapıtıdır. Aziz Krikor Narekatzi ilk büyük Ermeni şairi olarak kabul edilir. Sayat-Nova adıyla tanı­nan Aruthin Sayadyan’ın aşk şarkıları yay­gınlığını günümüzde de korumaktadır. Çağ­daş Ermeni besteci Aram Haçaturyan’ın ünü bütün dünyaya yayılmıştır. Devlet ya­yınevi üçte ikisi Ermenice olmak üzere yılda yaklaşık 1.000 kitap yayımlar. Kültür kuru­luşları arasında Devlet Opera ve Balesi, Erivan Film Stüdyosu, Devlet Tarih Müzesi ve Devlet Kütüphanesi sayılabilir. Gele­neksel halk sanatları da canlılığını koru­maktadır.

Tarih. Ermenistan ilkçağda önce Asurla- nn, ardından da Perslerin yönetimi altına girdi. İÖ 331’de Büyük İskender’in ordula­rının istilasına uğradı. İÖ 301’de de Selev- kos İmparatorluğu’nun bir parçası oldu. Selevkosların İÖ 189’da Roma karşısında yenilgiye uğramalarından sonra ikiye ayrıl­dı. İÖ y. 95-y. 55 arasında hüküm süren

  1. Dikran ülkeyi birleştirerek güçlü bir krallık durumuna getirdi. Ama IÖ 66’da Roma karşısında uğradığı yenilginin ardın­dan bu ülkenin vasalı olarak hüküm sürme­ye başladı.

Kral III. Dırtat, İS y. 300’de Hıristiyanlığı ülkenin resmî dini ilan etti. Ermenistan 653’te Araplar tarafından istila edildiyse de fiilen özerkliğini korudu. 14. yüzyılda Memlûkler tarafından istila edildi. 16. yüz­yıldan başlayarak OsmanlIlar ile İran ara­sında çekişme konusu olan bu toprakların büyük bölümü 17. yüzyılda Osmanlı Dev- leti’nin yönetimi altına girdi.

1877-78’deki Osmanlı-Rus Savaşı’nın ar­dından toplanan Berlin Kongresi’nde Er­menistan’ın Osmanlı sınırları içindeki bir bölümü Rusya’ya bırakıldı. Rusların Mart 1918’de Brest-Litovsk Antlaşmasıyla böl­geden çekilmesinden sonra Ermeni, Gürcü ve Azerilerin oluşturduğu Transkafkasya Federal Cumhuriyeti çok geçmeden dağıldı. Mayıs 1918’de kısa ömürlü Ermeni Cumhu­riyeti kuruldu. Yeni cumhuriyet Haziran 1918’de imzalanan Batum Antlaşması’yla 1878 öncesindeki Osmanlı sınırını kabul ettiyse de, İtilaf kuvvetlerinin üstünlüğü ele geçirmesi üzerine Gümrü ve Kars’ı yeniden işgal etti. Gürcistan’la Borçalu ve Ahalkala- ki, Azerbaycan’la da Karabağ bölgesi için girişilen çatışmalar sonuç getirmedi. İtilaf Devletleri Ocak 1920’de bölgedeki üç cum­huriyeti de fiilen tanıdı. Türk kuvvetlerinin Eylül 1920’de giriştiği askeri harekâtın so­nunda imzalanan Gümrü Antlaşmasıyla (Aralık 1920) Ermeniler 1914’ten önceki sınırlara çekildiler ve Nahçıvan’da özerk bir yönetim kurulmasını kabul ettiler. Ertesi gün Ermenistan’da komünistlerle Taşnakla- nn kurduğu yeni hükümet Ermenistan Sov­yet Cumhuriyeti’ni ilan etti. Şubat 1921’de başarısız bir ayaklanmaya girişen Taşnaklar yönetimden uzaklaştırıldı. Mart 1922’de Azerbaycan ve Gürcistan’la birlikte oluştu­rulan Transkafkasya Sovyet Federe Sosya­list Cumhuriyeti 30 Aralık’ta SSCB’ye katıl­dı. Tartışmalı bölgeler olan Nahçıvan ve Karabağ Azerbaycan’da kaldı. 1936’da Er­menistan, Gürcistan ve Azerbaycan ayrı birer cumhuriyet oldular.

1988’de nüfusunun büyük bölümü Erme- nilerden oluşan, Azerbaycan’daki Dağlık Karabağ bölgesinin Ermenistan’a bağlan­ması için başlatılan gösteriler iki cumhuri­yet arasında gerginliklere ve kanlı çatışma­lara yol açtı. Sovyet yönetimi Erivan’a asker yolladı; 1988 ve 1989’da zaman zaman sıkıyönetim ilan edildi. SSCB’de 1980’lerin sonlarında başlatılan reformlar öteki cum­huriyetlerde olduğu gibi Ermenistan’da da köklü değişikliklere yol açtı. 1990’da ülke­de ilk çok partili seçimler yapıldı. Eylül 1991’de yapılan halkoylamasmın ardından da ülkenin bağımsızlığı ilan edildi. Ermenis­tan daha sonra eski Sovyet cumhuriyetleri­nin oluşturduğu Bağımsız Devletler Toplu- luğu’na katılarak yeni bir yapılanma içine girdi.

Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki Dağlık Karabağ anlaşmazlığı 1992’de si­lahlı çatışmaya dönüştü. Ermeniler Dağlık Karabağ’ın yanı sıra, Azerbaycan’ın batı ve güneybatısını da ele geçirdiler. Savaşı durdurma girişimlerinde ancak sınırlı ba­şarı sağlanabildi.

Son yıllardaki gelişmelere ilişkin ayrıntılı bilgi ve istatistikler için bak. AnaYillik

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir