Mehmet Âkif Ersoy Kimdir Kısaca Hayatı Eserleri

Ersoy, Mehmed Âkif (d. 1873, İstanbul – ö. 27 Aralık 1936, İstanbul), Türk şiirinin önde gelen şairlerinden. “İstiklal Marşı”nm yazarıdır. Günlük konuşma dilini şiirle kay­naştırmış, halkçı ve didaktik yaklaşımıyla tanınmıştır.

Dört yaşındayken Fatih’te Emir Buhari Mahalle Mektebi’nde başladığı ilköğreni- minden sonra Fatih Merkez Rüşdiyesi’ni ve Mülkiye Mektebi’nin idadi (lise) bölümünü bitirdi. Babasından Arapça öğrendi ve orta­öğrenim yıllarında Fatih Camisi’nde Esad Dede’nin derslerine devam etti. Arapçanın yanı sıra Farsça ve Fransızca da öğreniyor­du. Babasının ölümü ve evlerinin yanması nedeniyle Mülkiye’nin yüksek bölümünden ayrılmak zorunda kaldı. 1893’te Halkalı Mülkiye Baytar Mektebi’ni birincilikle bitir­di. Ziraat ve Ticaret Nezareti’nde veteriner olarak çalıştı. Bu yıllarda Anadolu, Rumeli, Arnavutluk ve Arabistan’da dolaştı; geniş halk kesimleriyle ilişki kurma olanağı elde etti. Halkalı Ziraat Mektebi ile Çiftçilik Makinist Mektebi’nde ders verdi. 1908’de, Darülfünun edebiyat-ı umumiye müderrisli­ğine atandı. 1913’te Umur-ı Baytariye mü­dür muavinliğine getirildi. Kısa bir süre sonra bütün bu görevlerden ayrılıp yalnızca Halkalı Mülkiye Baytar Mektebi’nde ders vermeyi sürdürdü.

Yaklaşık 1913’te İttihat ve Terakki Cemi- yeti’ne girdi. I. Dünya Savaşı çıkınca bu cemiyete bağlı bir örgüt olan Teşkilat-ı Mahsusa aracılığıyla Almanya’daki Müslü­man tutsakların durumunu incelemek üzere Berlin’e gönderildi. Daha sonra Arabistan’a ve Lübnan’a gitti. Batı uygarlığının koşulla­rına, Doğu-Batı çelişkisine tanık oldu. Dö­nüşünde, Darü’l-Hikmeti’l-İslamiye’nin başkâtipliğine atandı. Ama İzmir’in işgalin­den (1919) sonra, Anadolu’da başlayan kurtuluş hareketini desteklemesi ve bu amaçla Balıkesir’de yaptığı konuşma, İstan­bul Hükümeti’ni kaygılandırarak 1920’de bu görevden alınmasına yol açtı. Artık camilerde yaptığı konuşmaların metinleri çoğaltılarak bütün yurtta dağıtılıyordu. Burdur mebusu olarak Büyük Millet Mecli- si’ne girdi. O sırada “İstiklal Marşı”nm sözleri için açılan yarışmaya katılan 724 yapıtın hiçbiri benimsenmemişti. Mehmed Âkif, maarif vekilinin isteği üzerine “İstik­lal Marşı”nı yazdı (17 Şubat 1921). Metin 12 Mart 1921’de Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi. Mehmed Âkif ödül olarak verilen 500 lirayı orduya armağan etti.

Sakarya zaferinden sonra İstanbul’a gelen Mehmed Âkif, Milli Mücadele’nin yarattığı yeni koşullarla çelişkiye düştü ve Ekim 1923’te Mısır’a gitti. Birkaç yıl yazları İstanbul’da, kışlan Mısır’da geçirdikten sonra, Türkiye Cumhuriyeti’nin laik olması ilkesi kabul edilince, Mısır’a yerleşti. 1926- 36 arasında Mısır’da Türk dili ve edebiyatı dersleri verdi. Bir yandan da Kuran’ı Türk- çeye çevirme çabası içindeydi. O sıralarda siroz hastalığına yakalandı. Hava değişimi için Lübnan’a (1935), daha sonra da Antak­ya’ya (1936) gitti. Aynı yıl, kendi ülkesinde ölme isteğiyle Türkiye’ye döndü.

Mehmed Âkif edebiyatla ilgilenmeye Hal­kalı Mülkiye Baytar Mektebi’nde okurken başlamıştı. İlk şiiri olan “Kur’an’a Hitab”ı, Mektep adlı dergide yayımladı (1895). Daha sonra Resimli Gazete’de de şiirleri çıktı. O dönemde yayımladığı ahlak, din, bilgelik temalarını işleyen didaktik şiirlerini, sonra­dan temel yapıtı Safahat’a almadı. Öğretme­ni İsmail Safa’nın etkisini taşıyan mesnevile­ri edebiyat çevrelerinin dikkatini çekti. II. Meşrutiyet ilan edilince (1908), Mehmed Âkif daha önce yazıp da ortaya çıkarmadığı yazılarını yayımlamaya başladı. 1908-10 arasında sürekli olarak Sırat-ı Müstakim (sonradan Sebilü’r-Reşad adını aldı) dergi­sinde yazdı. En ünlü şiirlerinden “Küfe” ve “Seyfi Baba” bu sırada yayımlandı.

Mehmed Âkif’in Safahat’ı yedi kitaptan oluşur. Birinci kitap olan Safahat’ta (1911) Osmanlı toplumunun Meşrutiyet yıllarında­ki durumu anlatılır. Süleymaniye Kürsüsün­de (1912) adlı ikinci kitapta Osmanlı aydınının halkla ilişkisi ele alınır. Hakkın Sesleri’nde (1913), eski dinsel-didaktik Türk yapıtlarında olduğu gibi, her şiirin başında bir âyet yer alır; bu âyetler günün siyasal ve toplumsal olaylarının yorumuna ışık tutar. Fatih Kürsüsünde (1914) adlı dördüncü kitap yeni kuşaklara çalışma ve mücadele ruhu kazandırmak isteyen düşünceler içerir. Hatıralar’da (1917) I. Dünya Savaşı sırasın­da yazılmış şiirlere yer verilmiş, hepsinin başına bir hadis konmuştur. Bu şiirlerde İslam birliği ülküsü vurgulanır. Âsim’da (1924) I. Dünya Savaşı günlerinden yaşam tabloları çizilir. Yedinci kitap Gölgeler’de (1933) dinsel konulu şiirler ve dörtlükler yer alır.

Ömer Rıza Doğrul, Mehmed Âkif’in ölü­münden sonra, kitaplarına almadığı şiirleri de ekleyerek, Safahat adlı kitabı yayımla­mıştır (1943). M. Ertuğrul Düzdağ da Sefahat’ın daha önceki baskıları arasındaki farklılıkları gösteren yeni bir baskısını (1987) hazırlamıştır.

Mehmed Âkif’in şiiri anlatıya ve öğüde dayanır. En eski Türkçe yapıtlar gibi mesel ağırlığı taşır. Ama dil yönünden ulaştığı başarı, öğüdü ve anlatıyı donukluktan kur­tarır. Zaman zaman didaktizmin sakıncaları­nı hafifleten bir mizah öne çıkar; zaman zaman da coşku ve içtenlik gibi öğeler, şiiri bir söylev parçası olmaktan kurtarır. Meh­med Âkif “sanat sanat içindir” görüşüne her zaman karşı çıkmıştır. Ona göre şiir “libas hizmetini, gıda vazifesini” görmelidir; ger­çeği her an ve bütün çıplaklığıyla yakalama­lıdır. Mehmed Âkif İstanbul halkının ko­nuşma dili kadar Osmanlıcayı da iyi bildiği için aruzu büyük bir ustalıkla kullanmıştır.

Mehmed Âkif Türkçülük hareketine ve Milli Edebiyat akımına karşı çıkmış, toplu­mun kurtuluşunu Batılılaşmada gören dö- nemininin ünlü şairi Tevfik Fikret’le de çatışmıştır. İslam birliğini savunmuş, ama İslam dünyasındaki durağanlığı sürekli eleş­tirmiştir. Yoksul insanlar gerçek yüzleriyle Türk edebiyatında ilk kez onun şiirlerinde ele alınmıştır. Bu şiirlerdeki içtenlik ve iyi niyet, Âkif’in yapıtının gerçekliğine büyük boyutlar kazandırır.

Öbür önemli yapıtları arasında Milli Müca­dele dönemindeki hutbelerini toplayan Kas­tamonu Nasrullah Kürsüsünde (1921)^ ve seçme yazılarından oluşan Kur’an’dan Âyet ve Hadisler (ös 1944) sayılabilir. Yazıları Mehmed Âkif Ersoy’un Makaleleri (1987, yay. Abdülkerim Abdülkadiroğlu ve Nuran Abdülkadiroğlu) adıyla yayımlanmıştır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir