Coğrafi Tanım Olarak Dağ ve Oluşumu

Yer kabuğunun çevresine göre yük­sekte kalmış inişli çıkışlı biçimine “Dağ” denir. Başka bir deyişle, inişleri çıkışları, kabartı ve çukurları bulunan bir etekle, son bulan yer kabarıklıklarına da “Dağ” de­nir. Dağların tepeden başlıca ayrılığı kap­ladığı yerin büyüklüğü ile, bulunduğu yer­den olan yüksekliğinin fazla oluşudur. Tek tek yükseklikler halinde bulunabileceği gi­bi (Hasan Dağı ve Karacadağ gibi), yan yana ve birbiri ardınca sıralanmış olarak da bulunabilirler (Toroslar, Kuzey Anadolu dağları gibi). Genellikle deniz kı­yısı boyunca uzananlar olduğu gibi, çev­
relerindeki ova ve tepecikler arasında yük­selmiş olanlar da bulunur. Denizden olan yüksekliklerine salt ya da mutlak yüksek­lik denir. Büyük Ağrı Dağı’nın denizden yüksekliği 5137 m. gibi. Eteklerinden do­ruğa kadar olan yüksekliğine ise bağıl ya da nisbi yükseklik denir. Dağların dış gö­rünüşlerine göre incelendiği bilim dalına Oroğrafya denir.

Meydana geliş ve biçim bakımından ve bunlara etki eden iç olaylarla dağları Oro- jenez, Epirojenez ve Volkanizma diye ayı­rabiliriz. Bunlardan Orojenez ve Epiroje­nez kıvrılmalarla, Volkanizma ise yanardağ püskürmeleriyle meydana gelmişlerdir. Oluşumundan itibaren dış güçler ve dış olaylar dediğimiz su ve rüzgar aşındırma­sı sürekli olarak dağ üzerindeki etkilerini olumsuz olarak devam ettirirler.

Kırılma olayında kırık çizgilerine fay, kı­rık çizgileri arasında yüksekte olan yerle­re horst, çöken yerlere de graben adı ve­rilir. kıvrım dağlarda kubbemsi olan yük­sekliklere antiklinal, çukur alanlara ise senklinal adı verilir. Volkan dağları yer ka­buğunun dirençsiz yerlerinden magmanın dışarıya (atmosfere) çıkmasıyla oluşurlar. Yüksekliği ve biçimi püskürme olaylarına bağlıdır. Çok akıcı lav çıkaran (Bazik lav) volkanlarda şekil genellikle yayvandır. (1919 m. yüksekliğindeki Karacadağ sön­müş volkanı gibi) Az akıcı lav çıkaranlar da ise şekil genellikle koni biçimindedir (Nemrut Volkanı gibi).

Aralarındaki vadilerin uzanışlarına gö­re geçitli dağlar, geçitsiz dağlar, dilinmiş dağlar olarak da isimlendirilebilirler. Do­ruk çizgilerinin uzanışına, doruk boyundaki çukurca yerlere (bel, gedik, geçit, boyun) enine geçen akarsuların açtığı boğazlara göre de dağlık yerlerin özellikleri değişik­lik gösterir.

 

Benzer Hesaplamalar

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir