Elektrik Motorları Hakkında Bilgi

Elektrik motoru -veya motorları- akımın mıknatıslık etkisiyle çalışır. Elektrik motoru elektrik enerjisini işe çevirir, (mekanik enerji)

Elektrik motorlarında, başlıca iki kısım vardır:

1) Stator, 2) Rotor.

Stator: Yerinde duran kısmıdır. Mıkna­tıs alan elde etmeye yarayan “M” şeklin­de bir mıknatıstır. Motorların çoğunda bu kısım bir elektron mıknatıstır. Bu elektro­mıknatıstan akım geçirilince, kutupların arasında mıknatıs kuvvet çizgileri (manye­tik alan) meydana gelir.

Rotor: Mıknatısın kutuplarının arasında dönebilen bir makara sistemidir. Makara­yı teşkil eden tellerin uçları T, ve T2 toplaç­larına bağlıdır. Bu toplaçlara, bir elektrik devresine bağlanan F, ve F2 fırçaları değer. Toplaçlar rotorun mili üzerine yaHıtırılarak mil boyunca yapıştırılmış bakır veya pirinç­ten şeritlerdir.

Motorun çalışması:

Fırçaların uçları bir bataryaya (pil veya akümülatör bataryası) bağlansın. Geçen akım ile magnetik alanın karşılıklı etkisin­den hareket doğar. Bu durumda mıknatı­sın N adlı kutbu, rotorun N1 adlı kutbunu iter. S de S1nü iter. Bu nedenle N nin kar­şısına gelinceye kadar rotor döner. Rotor bu durumu alınca fırçalara değer toplaçlar değişir. Bununla beraber sarımlardaki akı­mın yönü ve rotorun kutupları değişir. Bu halde gene N nin karşısında N1 ve S nin karşısında S1 meydana geldiğinden, ayna adlı kutuplar, gene birbirini iterler. Bu su­retle dönme devam eder.

Akımın ve magnetik alanın yönü bilin­diğine göre rotorun (makaranın veya çer­çevenin) dönme yönü sağ el kaidesiyle bu­lunur. Bunun için, sağ elin avuç içi S kut­buna bakacak şekilde parmaklar akım yö­nünde tutulursa yana açılan baş parmak dönme yönünü gösterir. < Basit bir elektrik motoru yapılması:

5 cm kadar boyunda, 3 cm kadar ça- _ pında bir mantar alıp üzerine çerçeve şek­linde bir yuva açalım. Bu yuvaya 50 cm ka­dar, yalıtılmış ince bir bakır tel saralım (Ba­kırdan başka tel olsa da olur.. Fakat bakır iyi bir iletken olduğundan tercih edilmeli­dir). Ayrıca mantarın tabanlarından birine karşılıklı olarak iki çivi batıralım Sert ve 10 cm kadar uzunluğundaki bir teli -veya yorgan iğnesini- mantarın ekseni boyun­ca geçirelim. Daha evvelden yuvaya sar­dığımız telin uçlarını açtıktan sonra (dışın­daki plastik kabuğu kazıdıktan sonra) uç­larını birer çiviye bağlayalım. Bu şekilde ha­zırlanmış bir mantarı ortasındaki kalın tel veya yorgan iğnesinden, bir yatağa otur­tunuz. (Yatağı hazırlamak için. kalınca bir tel alıp M şeklinde kıvırıp uçlarını tahta par­çasına tespit etmek lâzımdır)

Bu mantarın (rotorun) üzerine “U” mık­natısının kutuplarını geçirelim (U mıkna­tısının kolları arasına alalım.) Bir pil batar­yasının kutuplarına bağlı iki bakır teli çivi­lere değdirince rotor (mantar) dönmeye başlar (Önce mantarı -rotoru- çevirmek suretiyle bir hız veriniz.) Böylece basit bir motor yapmış olduk. Burada çivilere değ­dirdiğimiz teller fırça, çivilerde toplaç va­zifesi görmektedir.

Muhtelif tip ve büyüklükte yapılan elek­trik motorları birçok âlet ve makinaların çalıştırılmasında kullanılır.

Siemens motoru

Siemens motorunun rotoru demir bir si­lindir üzerine izole tel sarılarak meydana getirilmiştir. Telin uçları, birbirine değme­yen T,ve T2 bakır şeridlerine (Toplaç) bağ­lanmıştır. Akım toplaca dokunan F F fır­çaları vasıtasıyla sarımlara verilir Moto­ru çalıştıran akım aynı zamanda elektro­mıknatısı besler. Bu motorun çalışması Şu şekilde olur. Elektromıknatısın (N) kutbu rotorun (n) kut­bunu S kutbu ise (s) iter. (n) kutbu (S) kut­bunun (s) kutbu (N) kutbunun karşısına ge­linceye kadar rotor döner. Bu durumda fır­çalara değen toplaçlar değişir. Dolayı­sıyla akımın yönü ve kutupla de’ğişerek yi­ne (N) karşısında (n). (S) karşısında (s) ku­tupları teşekkül eder. Aynı isimli kutuplar, birbirlerini ittiğinden, rotor akım verildiği müddetçe dönmekte devam eder

 

Benzer Hesaplamalar

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir